System Munsella

Czym jest system Munsella?

System Munsella porządkuje kolory według trzech niezależnych, mierzalnych wymiarów, zamiast opisywać je luźnym, subiektywnym językiem^[2]. Barwa to rodzina kolorów: czerwień, błękit, żółć i wszystko pomiędzy. Jasność określa, gdzie kolor leży na skali od niemal białego do niemal czarnego. Nasycenie to intensywność lub czystość koloru, czyli to, jak daleko kolor leży od neutralnej szarości o tej samej jasności. Każdy kolor można precyzyjnie umiejscowić za pomocą tych trzech współrzędnych w atlasie barw Munsella, i właśnie dlatego system przydaje się daleko poza sztuką i projektowaniem: w przemysłowym dopasowywaniu kolorów, przy recepturach farb, a z czasem także w osobistej analizie kolorystycznej.

Albert Munsell, amerykański malarz i wykładowca sztuki, opracował ten system na początku XX wieku właśnie dlatego, że wcześniejsze modele barw, oparte na prostych kołach do mieszania, nie rozdzielały tych trzech cech na tyle wyraźnie, żeby umożliwić precyzyjny, powtarzalny opis^[2]. Jego model do dziś pozostaje punktem odniesienia dla tego, jak o kolorze myślą profesjonalni koloryści, w tym ci, którzy stworzyli współczesną branżę analizy kolorystycznej.

Od Munsella do analizy kolorystycznej

Współczesna analiza kolorystyczna, a konkretnie system 12 typów urody Sci\ART, opiera się bezpośrednio na trzech wymiarach Munsella, a nie na starszym, luźniejszym języku opisowym^[1][4]. Kathryn Kalisz, która założyła Sci\ART w 2000 roku, była jedną z czterech osób z tytułem Master Munsell Colorist w Munsell Color Company i przeniosła to formalne wykształcenie bezpośrednio na sposób definiowania 12 typów urody^[3]. Każdy z 12 typów leży na krańcu dokładnie jednego wymiaru Munsella, swojej cechy dominującej, drugi wymiar pełni rolę pomocniczą, a trzeci pozostaje blisko neutralnego środka.

Dlaczego trzy osie zamiast jednej

Zanim to podejście oparte na trzech osiach stało się standardem, pierwotny model czterech typów urody, spopularyzowany przez książkę Carole Jackson Color Me Beautiful z 1980 roku, opierał się głównie na jednej ocenie: ciepły czy chłodny^[1]. Ten wcześniejszy model dość dobrze oddawał barwę, ale nie miał formalnego sposobu na rozróżnienie dwóch osób o tym samym podtonie, które wyraźnie różniły się tym, jak jasna, ciemna, czysta czy stonowana wydaje się ich kolorystyka. To właśnie naukowy model trzech osi, a nie pojedyncze spektrum od ciepła do chłodu, pozwala systemowi 12 typów urody dokonać tego rozróżnienia. Osiem z 12 typów urody jest w rzeczywistości definiowanych przez dominującą jasność lub nasycenie, a nie barwę, i na to starsze, jednoosiowe podejście nie miało w ogóle słownictwa.

Zastosowanie w drapingu

Podczas profesjonalnego drapingu konsultantka w praktyce sprawdza po kolei wszystkie trzy wymiary Munsella: przy której barwie twarz wygląda najbardziej klarownie, jaką jasność twarz może nosić, nie wyglądając na wypraną ani przytłoczoną, i jakie nasycenie dodaje uroku, zamiast wyglądać płasko albo ostro. Ponieważ te trzy wymiary są niezależne, konsultantka może badać każdy z nich osobno, utrzymując pozostałe dwa na stałym poziomie: porównuje dwie próbki różniące się tylko barwą, potem dwie różniące się tylko jasnością i tak dalej^[4].

Gdzie dowiedzieć się więcej

Jeśli chcesz prostego wyjaśnienia każdego wymiaru z osobna, przeczytaj osobne artykuły o barwie, jasności i nasyceniu, albo zobacz, jak te trzy wymiary łączą się w pełną strukturę w artykule o typach urody według pór roku. Nasz 4-minutowy test sprawdza wszystkie trzy wymiary razem, zamiast traktować którykolwiek z nich jako pełną odpowiedź.

Do czego Munsell pierwotnie nie przeznaczył swojego systemu

Warto precyzyjnie określić, do czego system Munsella został stworzony. Albert Munsell zaprojektował go jako uniwersalny, naukowy sposób jednoznacznego określania i przekazywania dowolnego koloru, na potrzeby edukacji artystycznej, przemysłu i norm, a nie specjalnie do oceniania, które kolory pasują do ludzkiej twarzy^[2]. Analiza kolorystyczna to zastosowanie zbudowane na strukturze Munsella dziesiątki lat później, które zapożycza jego precyzję i słownictwo, a nie część jego własnej pierwotnej pracy. To rozróżnienie ma znaczenie dla rzetelności: system 12 typów urody to heurystyka praktyków, która korzysta z wymiarów Munsella, a nie twierdzenie, że sam Munsell popierał lub stworzył typologię kolorystyczną według pór roku.

Inne systemy oparte na podobnej logice

System Munsella nie jest jedynym systemem porządkowania barw, który rozdziela barwę, jasność i nasycenie. Modele barw CIE używane w projektowaniu cyfrowym oraz modele HSL i HSV używane w próbnikach kolorów w programach także rozdzielają podobne wymiary, choć z innymi definicjami matematycznymi i innymi celami praktycznymi. Analiza kolorystyczna przejęła swoje słownictwo barwy, jasności i nasycenia właśnie od Munsella, a nie od tych innych systemów, głównie dlatego, że język Munsella bardziej naturalnie przekłada się na wzrokową ocenę na żywo z fizycznymi próbkami tkanin niż bardziej obliczeniowe modele wywodzące się z RGB.

Źródła

Źródła wymieniono w ramce informacyjnej powyżej, a ich numery odpowiadają przypisom w tym artykule.